Ծիրանավոր եկեղեցին գտնվում է Աշտարակում՝ Քասաղ գետի կիրճի եզրին։ Այն կառուցվել է V դարում և համարվում է տարածաշրջանի ամենահին եկեղեցիներից մեկը։
Եկեղեցին կառուցված է ծիրանագույն տուֆից, որի պատճառով էլ ստացել է «Ծիրանավոր» անունը։ Հետագա դարերում եկեղեցին ոչ միայն աղոթատեղի է եղել, այլև ծառայել է որպես փոքրիկ ամրոց, ինչի մասին վկայում են պատերի վերևի հատվածում պահպանված հրակնատները (փոքր անցքեր, որոնցով նետ էին արձակում)։ Այսօր եկեղեցին ավերակ է, սակայն նրա պատերը դեռ կանգուն են։
Երեք քույրերի լեգենդը
Ծիրանավորի հետ կապված մի հայտնի ավանդազրույց կա։ Ըստ լեգենդի՝ Աշտարակում երեք քույր էր ապրում, որոնք բոլորն էլ սիրահարված էին նույն երիտասարդին։ Իմանալով այդ մասին՝ երկու ավագ քույրերը որոշեցին զիջել իրենց երջանկությունը։ Նրանք՝ մեկը կարմիր, մյուսը՝ սպիտակ զգեստ հագած, իրենց նետեցին կիրճը։ Կրտսեր քույրը, որը ծիրանագույն զգեստ էր հագել, տեսնելով քույրերի մահը, վշտից նույնպես իրեն ցած նետեց։
Նրանց հիշատակին Աշտարակում կառուցվեցին երեք եկեղեցիները՝ Կարմրավորը, Սպիտակավորը և Ծիրանավորը։ Յուրաքանչյուր եկեղեցի խորհրդանշում է քույրերից մեկին։
Այսօր Ծիրանավոր եկեղեցին համարվում է Աշտարակի ամենակարևոր պատմական վայրերից մեկը։
