Հաղպատ գյուղ

Հաղպատ գյուղ

Հաղպատը պատմական գյուղ է Հայաստանի հյուսիսում՝ Լոռու մարզում։ Այն գտնվում է Երևանից մոտ 170 կմ հեռավորության վրա՝ Ալավերդի քաղաքի հարևանությամբ։ Ծովի մակարդակից շուրջ 1000 մետր բարձրության վրա գտնվող գյուղը նայում է Դեբեդ գետի կիրճին և շրջապատված է անտառապատ լեռներով, խոր ձորերով ու գեղատեսիլ բնապատկերներով։ Հաղպատն առավել հայտնի է իր միջնադարյան վանական համալիրով, սակայն գյուղն ինքնին շատ ավելի հին պատմություն ունի․ այստեղ բնակավայրի գոյության մասին վկայող հետքերը հասնում են մինչև մ.թ.ա. 8-7-րդ դարեր։

Միջնադարում Հաղպատը դարձել է Հայաստանի կարևորագույն հոգևոր, մշակութային և կրթական կենտրոններից մեկը։ Գյուղի զարգացումը սերտորեն կապված է եղել Բագրատունիների արքայատոհմի և Լոռու կամ Տաշիր-Ձորագետի թագավորության հետ։ 10-13-րդ դարերում Հաղպատը ծաղկում էր որպես կրոնական կյանքի, գիտության և ձեռագրերի ստեղծման կարևոր կենտրոն։

Գյուղի ամենահայտնի տեսարժան վայրը Հաղպատի վանական համալիրն է, որը հայտնի է նաև Հաղպատավանք անունով։ Այն հիմնադրվել է 976 թվականին Բագրատունյաց թագավոր Աշոտ Գ Ողորմածի կնոջ՝ Խոսրովանույշ թագուհու հովանավորությամբ։ Վանքը կառուցվել է ոչ թե լեռան գագաթին, այլ բլրի լանջին՝ Դեբեդ գետի հովտին նայող դիրքում։ Այդպիսի տեղադրությունը հնարավորություն էր տալիս պաշտպանված և մեկուսի միջավայր ստեղծել՝ միաժամանակ ներդաշնակորեն համադրելով վանական համալիրը շրջակա բնության հետ։

Հետագա դարերի ընթացքում վանական համալիրն ընդլայնվել է․ կառուցվել են Սուրբ Գրիգոր եկեղեցին՝ 1005 թվականին, գրատունը, սեղանատունը, մատուռներ և 1245 թվականին ավարտված եռահարկ զանգակատունը։ Համալիրի տարածքում պահպանվել են նաև բազմաթիվ խաչքարեր, որոնցից հատկապես ուշագրավ է 1273 թվականին կերտված «Ամենափրկիչ» խաչքարը։

Հաղպատը միայն կրոնական կենտրոն չէր։ Այն նաև կրթության և գիտական գործունեության կարևոր օջախ էր, որտեղ ուսումնասիրվում էին փիլիսոփայություն, բժշկություն, ճարտասանություն և աստվածաբանություն։ Վանականներն ու գիտնականները զբաղվում էին ձեռագրերի ընդօրինակմամբ, կրոնական գրականության ստեղծմամբ և հայկական մտավոր կյանքի զարգացմամբ։ Մոտակայքում գտնվող Սանահինի վանքի հետ միասին Հաղպատը դարձել էր միջնադարյան հայկական գիտության և կրթության ամենաազդեցիկ կենտրոններից մեկը։

Իր պատմության ընթացքում վանական համալիրը մի քանի անգամ դժվար ժամանակաշրջաններ է ապրել։ Մոտ 1130 թվականին տեղի ունեցած երկրաշարժի հետևանքով կառույցի մի մասը վնասվել է, իսկ վերականգնողական աշխատանքները տևել են շուրջ 50 տարի։ Վանքը նաև տուժել է տարբեր արշավանքների և կողոպուտների հետևանքով։ Չնայած այդ իրադարձություններին՝ համալիրի սկզբնական ճարտարապետական տեսքի մեծ մասը պահպանվել է։

1996 թվականին Հաղպատի վանական համալիրը, Սանահինի վանքի հետ միասին, ընդգրկվել է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության ցանկում։ Երկու համալիրներն էլ ճանաչվել են որպես ճարտարապետական բացառիկ արժեք ունեցող հուշարձաններ և միջնադարյան կրթական կարևոր կենտրոններ։

Քարտեզ

Պլանավորել ուղևորություն