Կարակոյունը, որը հայտնի է նաև որպես «Սև ոչխար», միջնադարյան լքված բնակավայր է Արարատի մարզում՝ Այգավան գյուղից մոտ 32 կմ արևելք։ Այն գտնվում է Վեդի գետի կիրճերով շրջապատված բարձրավանդակում և պատմական Ուրծ գավառի հնագույն բնակավայրերից է։
Տարածքում պահպանվել են IX–XVII դարերի հուշարձաններ։ Այստեղ կան երկու մեծ միջնադարյան գերեզմանատներ՝ բազմաթիվ խաչքարերով և զարդարված տապանաքարերով։ Խաչքարերից մի քանիսն ունեն արձանագրություններ և թվագրվում են 1205, 1213, 1233, 1525 և 1551 թվականներով։ Դրանց շնորհիվ Կարակոյունը համարվում է Արարատի մարզի միջնադարյան խաչքարերի կարևոր կենտրոններից մեկը։
Հատկապես արժեքավոր են 1551 թվականի երկու բազալտե խաչքարերը, որոնք քանդակել է Խաչատուր անունով վարպետը։ Դրանցից մեկի վրա պահպանվել է 12 տողանոց արձանագրություն, իսկ մյուսի վրա հիշատակվում է Մարգար անունը։ Ըստ հետազոտողների՝ Մարգարը, հավանաբար, կապված է բնակավայրի վերակառուցման հետ։
Կարակոյունում պահպանվել են նաև բնակելի և գյուղատնտեսական շինությունների ավերակներ, աղբյուրի, ջրաղացի և ձեթահանի հետքեր։ Դրանք պատկերացում են տալիս բնակավայրի առօրյա կյանքի և գյուղատնտեսական գործունեության մասին։
Բնակավայրը վերջնականապես լքվել է 20-րդ դարում։ Աղբյուրները լքման տարբեր թվականներ են նշում՝ 1925–1945 կամ 1945–1952 թվականների ընթացքում։
Կարակոյունի հուշարձանների պահպանության աշխատանքները շարունակվում են։ 2018 թվականին այստեղ վերականգնվել և ամրացվել է հինգ խաչքար՝ «Խաչքարերի համար նոր կյանք» նախաձեռնության շրջանակում։
Այսօր Կարակոյունը կարևոր պատմամշակութային վայր է, որտեղ կարելի է տեսնել միջնադարյան բնակավայրի, խաչքարերի և հին գյուղատնտեսական կառույցների մնացորդներ։
