Հառիճավանք

Հառիճավանքը միջնաարյան ամենահին մշակութային կոթողներից է, այն կառուցվել է 7֊8րդ դարերում Իվանե և Զաքարե եղբայրների կողմից։

Այն գտնվում է Շիրակի մարզի Հառիճ գյուղում:

13րդ դարում կառուցվեց վանքի փոքր հատվածը` Սուրբ Գրիգոր լուսավորիչ եկեղեցին: Եթե ուշադիր նայենք, վանքի գմբեթի վերին հատվածում կա մի «գիծ», որը կառուցված է սև քարերով, ըստ լեգենդի եղբայրներից կրտսերը` Իվանեն եկեղեցու կառուցման ընթացքում մահացել է, և որպես սգո խորհրդանիշ ավագ եղբայրը որոշել է այդ հատվածը սև քարերով շարել ։ Նաև վանքի գետնի տակով կա թունել, որը ըստ զրույցների հասնում է մինչև Արևմտյան Հայաստան` Անի։

Եկեղեցու խորանի դիմացի ձախ հատվածում կա մի փոս, կա լեգենդ, որ երբ Սելջուկ թուրքերը հարձակվել են գյուղի վրա, կանայք և երեխաները մտել են վանք ու «անհետացել»: Թուրքերի կարծիքով դա հրաշք էր, սակայն նրանք եկեղեցու թունելով ուղևորվել են դեպի Անի:

Եկեղեցու մոտակայքում կա նաև փոքրիկ մատուռ: Ըստ լեգենդի Սելջուկների արշավանքի ժամանակ Իշխանաց օրիորդը վտանգի մեջ է եղել և պաշտպանվելու համար մտել է մատուռ: Նա աղոթել է մատուռում և ժայռը պոկվել ու ետ է գնացել, իսկ օրիորդը` փրկվել է: Եկեղեցու հետևի հատվածում կա ժամ, որը ճշգրտորեն ցույց է տալիս ժամը