Օրբելյանների քարավանատունը գտնվում է Վարդենյաց լեռնանցքում (նախկին՝ Սելիմի լեռնանցք)՝ Գեղարքունիքի և Վայոց ձորի մարզերի սահմանագլխին՝ ծովի մակարդակից մոտ 2410 մ բարձրության վրա։ Այն կառուցվել է միջնադարյան ճանապարհի վրա, որը Գեղարքունիքը կապում էր Վայոց ձորի հետ և հանդիսանում էր Հայաստանի տարածքով անցնող առևտրական ուղիներից մեկը։
Քարավանատան կառուցման մասին տեղեկությունը պահպանվել է հենց հուշարձանի արձանագրություններում։ Նախասրահի արաբատառ պարսկերեն արձանագրությունը և ներսի հայերեն արձանագրությունը նշում են, որ այն կառուցել է իշխանաց իշխան Չեսար Օրբելյանը։ Հայերեն արձանագրության մեջ նշված է 1332 թվականը, որը համարվում է շինության ավարտի տարեթիվը։
Քարավանատունը կառուցված է գորշ սրբատաշ բազալտով։ Այն բաղկացած է երեք հիմնական մասից՝ գլխավոր եռանավ դահլիճից, արևելյան կողմի նախասրահից և դրան կից մատուռից, որի մնացորդները պահպանվել են։ Կառույցի ընդհանուր երկարությունը մոտ 35,5 մետր է։
Գլխավոր դահլիճը բաժանված է երեք նավերի՝ երկու շարքով տեղադրված մույթերի միջոցով։ Մույթերի միջև պահպանվել են քարե մսուրներ, որոնք նախատեսված էին քարավանների կենդանիների համար։ Դահլիճի վերջնամասում եղել են երկու փոքր սենյակներ՝ ճանապարհորդների հանգստի համար։ Լուսավորությունը ապահովվել է միջին թաղի մեջ բացված երդիկներով։
Քարավանատան ճարտարապետական առանձնահատկություններից է մուտքի ձևավորումը։ Նախասրահի մուտքի երկու կողմերում պահպանվել են կենդանիների բարձրաքանդակներ՝ ձախ կողմում առյուծի, աջ կողմում՝ ցուլի պատկեր։ Դրանք Օրբելյան իշխանական տան խորհրդանիշներն են հանդիսանում։
1956–1959 թվականներին քարավանատունը վերականգնվել է։ Այսօր այն համարվում է Հայաստանի միջնադարյան քաղաքացիական ճարտարապետության ամենալավ պահպանված օրինակներից մեկը։
