Գուսանագյուղ

Գուսանագյուղը գտնվում է Շիրակի մարզի Անիի տարածաշրջանում։ Գուսանագյուղի տարածքում գտնվում են չորս ամրոց՝ «Արքայաբլուր», «Բերդ Յալ», գյուղի ներսում գտնվող X–XII դդ. ամրոցը և «Շահ թափա» վայրի ամրոցը։

«Արքայաբլուրը» գտնվում է Գուսանագյուղից մոտ 0.5 կմ հարավ-արևմուտք և թվագրվում է Ք.ա. II–I հազարամյակներով։ Այն տեղադրված է փոքր, ձվաձև բարձունքի վրա, որի գագաթի եզրերին պահպանվել են առանց շաղախի որձաքարերով կառուցված, երկու և ավելի մետր բարձրությամբ պարսպի հատվածներ։ Ամրոցի մուտքը գտնվել է արևմտյան կողմում, իսկ տարածքում պահպանվել են նաև մատուռի մնացորդներ։

«Բերդ Յալը» գտնվում է գյուղից մոտ 1.5 կմ հարավ և թվագրված է Ք.ա. II–I հազարամյակներով։ Պարսպի արտաքին երեսները կառուցված են մեծ, անմշակ որձաքարերից, միջուկը՝ ավելի փոքր քարերից, ամբողջությամբ առանց շաղախի, իսկ պատերի հաստությունը հասնում է 4–5 մետրի։

Գուսանագյուղի կենտրոնում պահպանված ամրոցը թվագրված է X–XII դարերով, իսկ տեղացիներն այն անվանել են «Ղուլա»։ Կառույցը ուղղանկյուն հատակագծով է եղել, ունեցել է երեք հարկ և փայտյա միջհարկային ծածկեր, իսկ պահպանված պատերի բարձրությունը հասնում է մոտ 7 մետրի։

Չորրորդ ամրոցը գտնվում է Գուսանագյուղից մոտ 1 կմ հարավ՝ «Շահ թափա» վայրում և թվագրվում է Ք.ա. II–I հազարամյակներով։ Թորամանյանի նկարագրությամբ բարձունքը մոտ 8 մ բարձրություն է ունեցել, գագաթը՝ շուրջ 122 մ երկարություն և 47–48 մ լայնություն, իսկ վերին շրջապարսպի հաստությունը եղել է մոտ 2.7 մ։