Սարդարապատի հերոսամարտի հուշահամալիր

Սարդարապատի հերոսամարտի հուշահամալիր

Թարմացված է Հունիս 18, 2026

Հայաստանում ճամփորդելիս դուք կհանդիպեք բազմաթիվ հուշահամալիրներ և հուշարձաններ՝ նվիրված երկրի համար կարևոր պատմական իրադարձությունների կամ ազգային հերոսների հիշատակին։ Սարդարապատի հերոսամարտի հուշահամալիրը Հայաստանի ամենախոշոր և մասշտաբային համալիրներից մեկն է։ 

Սարդարապատի հերոսամարտի հուշահամալիր

Հուշահամալիրը գտնվում է Արմավիրի մարզի Արաքս գյուղի մոտ՝ պատմական մայրաքաղաք Սարդարապատից 10 կմ հեռավորության վրա։ Այն կառուցվել է հենց այն վայրում, որտեղ 1918 թվականին հայ ժողովուրդը հաղթանակ է տարել թուրքական կանոնավոր զավթիչ բանակի հանդեպ։

Սարդարապատի հուշահամալիրը կառուցվել է 1968 թվականին։ Շինարարությունը տևել է գրեթե հինգ տարի։ Ամբողջ համալիրը կառուցված է կարմիր տուֆից: Այն բացվել է Սարդարապատի ճակատամարտի 50-ամյակին: Հեղինակը ճարտարապետ Ռաֆայել Իսրայելյանն է, քանդակագործները՝ Արշամ Շահինյանը, Սամվել Մանասյանը և Արա Հարությունյանը։ 

Այս հոյակերտ ճարտարապետական ​​համալիրը ներկայացնում է հայ ժողովրդի փառահեղ հաղթանակը և ճակատամարտի կարևորությունը Հայաստանի համար: 

Սարդարապատի հուշահամալիրի պատերը

Սարդարապատի ճակատամարտը

Սարդարապատի ճակատամարտը տեղի է ունեցել ներկայիս Արմավիր քաղաքի մոտակայքում՝ 1918 թ. մայիսի 21-29։ Հոկտեմբերյան հեղափոխությունից հետո թուրքերը՝ խախտելով Երզնկայում կնքված զինադադարը, անցան պետական սահմանը և սկսեցին հայ ազգի ոչնչացման իրագործումը: 

1918 թվականի մայիսի 21-ին թուրքական ուժերը ներխուժեցին Արարատյան դաշտավայր և գրավեցին Սարդարապատ գյուղը: Քայլ առ քայլ նրանք մոտենում էին Երևանին՝ ճակատագրական վտանգ ներկայացնելով հայ ազգի ապագայի համար։ 

Սարդարապատի ճակատամարտը։Հայ զինվորներ

Վճռական ճակատամարտը տեղի ունեցավ 1918 թ. մայիսի 22-ին: Երիտասարդներն ու ծերերը, կանայք և երեխաները միացան զինվորներին, որպեսզի պաշտպանեն հայրենիքը: 

Սարդարապատի 9-օրյա ճակատամարտն ավարտվեց հայերի լիակատար հաղթանակով, որի արդյունքում հակառակորդը ջախջախվեց ու հետ շպրտվեց։ Այս ճակատամարտը վճռական նշանակություն ունեցավ Արևելյան Հայաստանի և հայ ժողովրդի պատմության համար: Այն հաճախ համեմատվում է Ավարայրի ճակատամարտի հետ:

Սարդարապատի հերոսամարտի հուշահամալիրը

Հուշահամալիրը բաղկացած է ինքնուրույն ճարտարապետական ​​եւ քանդակագործական կոմպոզիցիաներից՝ թևավոր ցուլերի հզոր արձաններ, զանգակատուն, Սարդարապատի ճակատամարտի եւ ղարաբաղյան պատերազմի հերոսների գերեզմաններ, արծիվ-հերոսների ծառուղի, քանդակներով զարդարված հաղթանակի հուշապատ և գեղեցիկ ծառուղիներ, որոնք տանում են Հայաստանի ազգագրության թանգարան։ Ընդհանուր առմամբ, համալիրն առանձնանում է իր մասշտաբայնությամբ և հարուստ սիմվոլիկայով։ 

Հատկապես տպավորիչ են թևավոր ցուլերը և հաղթական զանգերը։ Զանգակատան բարձրությունը 25 մետր է։ Երեք շարքով կախված զանգերը հնչում են ամեն տարի Սարդարապատում հաղթանակ տանելու օրը և այլ հանդիսավոր արարողությունների ժամանակ։ 

Սարդարապատի հուշահամալիր

Ինչ վերաբերում է թևավոր ցուլերին, ապա ըստ Ռաֆայել Իսրայելյանի՝ գաղափարն այն է, որ ցուլերը պաշտպանում են ընկած հերոսների գերեզմանները: 

Հուշապատի բարձրությունը 7 մետր է, եզրերում՝ 9 մ, իսկ լայնությունը՝ 55 մ։ Պատի երկու կողմերի վրա ներկայացված են Սարդարապատի ճակատամարտը խորհրդանշող պատկերներ: Պատի կենտրոնում կամարաձև անցում է, որը խորհրդանշում է բացվող հեռանկարները։ 

Հրապարակից ձախ գտնվող ծառուղու երկայնքով տեղադրված են մի շարքով կանգնեցված հինգ քարե արծիվների հսկայածավալ քանդակներ։ Քանդակների բարձրությունը 6 մ է։ Արծիվները խորհրդանշում են հաղթանակած մարտիկների քաջությունը և հայ ժողովրդի անպարտ ոգին:

Ի սկզբանե նախատեսված էր, որ արծիվները պետք է դեմքով ուղղված լինեին Հայաստանի հարավային սահմանի և Թուրքիայի կողմը։ Սակայն թուրքական իշխանությունների պաշտոնական բողոքից հետո, խորհրդային կառավարությունը հեղինակներին հանձնարարել է փոխել արծիվների դիրքը։ Այժմ արծիվները նայում են բիբլիական Արարատին։

Ռաֆայել Իսրայելյանը և նրա աշխատանքը

Ռաֆայել Իսրայելյանը և նրա աշխատանքը

Լուսանկարը՝ Հովիկ Չարխչյանի

Ինչպես տեսնում եք, համալիրի յուրաքանչյուր մասն ունի հատուկ նշանակություն և կարևորություն: Հուշահամալիրը ներառում է նաև Հայաստանի ազգագրության թանգարանը, որը կառուցվել է մի փոքր ավելի ուշ: Ռաֆայել Իսրայելյանը գտնելով, որ համալիրին ինչ-որ կարևոր բան է պակասում, նախաձեռնում է թանգարանի կառուցումը: 

Թանգարանի շենքը յուրահատուկ ճարտարապետական լուծումների շնորհիվ նմանեցվել է ամրոցի: Շենքը չունի լուսամուտներ։ Միայն հարավային (հետևի) ճակատի երկու ութանիստ աշտարակներում մեկը՝ Արագածին, մյուսը՝ Արարատին ուղղված երկու բացվածք-լուսամուտ է արված։

Թանգարանը պարունակում է 70 հազարից ավելի առարկաներ, որոնք պատմում են Հայկական լեռնաշխարհի բնակիչների կենցաղի ու մշակույթի մասին՝ վաղնջական ժամանակներից մինչև մեր օրեր։ Հավաքածուն իսկապես հսկայական է:

Այնտեղ կտեսնեք նաև բազմաթիվ լուսանկարներ և փաստաթղթեր, որոնք բացահայտում են Սարդարապատի պատմական ճակատամարտի տեսարանները: 

Սարդարապատի հերոսամարտի հուշահամալիրը հպարտության, քաջության և գոյատևման հոյակապ խորհրդանիշ է: Այն միավորում է հայ ժողովրդի պատմությունը, ավանդույթներ ունեցող ճարտարապետությունը և բազմադարյա ազգային մշակույթը։

Այցելեք համալիր, եթե ձեզ հետաքրքրում է Հայաստանի պատմությունը և Սարդարապատի՝ աննկարագրելի մեծ նշանակություն ունեցող հերոսամարտը։ Ազդեցիկ հուշահամալիրը և ճակատամարտի մանրամասներն անկասկած մեծ տպավորություն կթողնեն ձեզ վրա։

 

Armenia Discovery
Ստեղծված է Օգոստոս 19, 2019 / Թարմացված է Հունիս 18, 2026

Հեղինակ՝ Armenia Discovery

Ձեզ կարող է նաև հետաքրքրել

Յուրաքանչյուր նորեկի համար ճանապարհորդական խորհուրդներ, որոնք պետք է իմանա Հռոմ գնալուց առաջ
Հունիս 18, 2026 Յուրաքանչյուր նորեկի համար ճանապարհորդական խորհուրդներ, որոնք պետք է իմանա Հռոմ գնալուց առաջ

Հռոմը աշխարհի ամենահայտնի զբոսաշրջային ուղղություններից մեկն է։ Ամեն տարի միլիոնավոր մարդիկ հոսում են այս հնագույն քաղաք՝ տեսնելու նրա տեսարժան վայրերը և վայելելու նրա մշակույթը։ Եթե մոտ ժամանակներս պլանավորում եք այցելել Հռոմ, կան մի քանի բաներ, որոնք...

Շարունակել
Ինչպես պլանավորել ձեր առաջին ուղևորությունը Մեծ Բրիտանիայից դեպի Հայաստան
Հունիս 18, 2026 Ինչպես պլանավորել ձեր առաջին ուղևորությունը Մեծ Բրիտանիայից դեպի Հայաստան

Հայաստանը չափազանց թերագնահատված հանգստավայր է։ Այստեղ շատ բան կա տեսնելու և անելու՝ լինի Սևան լճի շուրջը գտնվող վանքերի խիստ գեղեցկությունը, թե յոթերորդ դարի ավերված Ամբերդ ամրոցը։ Հայաստանը դարերի պատմությամբ լեցուն երկիր է։ Եթե պլանավորում եք այցելել...

Շարունակել
Ինչպես պլանավորել ձեր ուղևորությունը Նյու Յորքից դեպի Հայաստան
Հունիս 18, 2026 Ինչպես պլանավորել ձեր ուղևորությունը Նյու Յորքից դեպի Հայաստան

Հայաստանը, հավանաբար, առաջին հերթին մտքովդ չի անցնում, երբ պլանավորում ես հաջորդ արձակուրդդ, սակայն այս անհավանական երկիրը դառնում է ավելի գրավիչ միջազգային զբոսաշրջիկների համար։ Երկիրը ունի հետաքրքիր մշակութային ժառանգություն և բնության գեղեցկություն, որը երևում է ամեն քայլափոխի։...

Շարունակել
Պլանավորել ուղևորություն