Լավաշ՝ հայկական թագավորական հաց

Լավաշ՝ հայկական թագավորական հաց

January 22, 2018

Հավանաբար, միակ բանը, որ հայերը չեն մոռանա, երբ նստեն սեղանի շուրջ, հացն է։  Մի բան, որ Դուք միշտ կնկատեք յուրաքանչյուր հայկական սեղանի վրա, էլի մեծ քանակությամբ հացն է։ 

Հայաստանը Ասիայի և Հարավային Կովկասի հնագույն երկրներից է՝ իր անտիկ պատմությամբ, մշակույթով և խոհանոցով։  Ժողովուրդ, որը հազարավոր տարիների պատմությունը ունի։ Դեռ հնագույն ժամանակներից հայերը կարողանում էին գինի պատրաստել և հաց թխել։  Հայկական խոհանոցի հպարտություններից է մեր ավանդական և ազգային լավաշը։  Մեր խոհանոցի հպարտության մասին հարցրե՛ք ցանկացած հայի, և նա անպայման կհիշեցնի այս բարակ հացի մասին։

Լավաշ

Լավաշը ավանդական հայկական նուրբ հացատեսակ է, որը ներկայացնում է մեր ազգային խոհանոցը և ծագում է հին Հայաստանից։  Նրա թխումը պահանջում է հատուկ հմտություններ և մեծ ջանքեր։ Իսկ Դուք գիտե՞ք, որ միայն կանայք են լավաշ թխում։ Սա ոչ թե կանոն, այլ ավանդույթ է, որ եկել է հնագույն ժամանակներից։

Եթե Դուք արդեն կարդացել եք խորովածի մասին հոդվածը, ապա կհիշեք, հայկական ընտանիքներում հիմնականում հայրերն ու եղբայրներն են խորոված պատրաստում։ Հետևաբար, ամենակարևոր գործիքի՝ թոնիրի նախապատրաստությունը տղամարդկանց պարտականությունն է, բայց լավաշի թխումը կանացի գործ է:

Ինչպես գիտենք, յուրաքանչյուր կանոն հակասություն ունի, և այս մեկը նույնպես բացառություն չէ։  Տես, թե ինչպես է մեր քաջ հացթուխը ցատկում թոնիրը։ Տեսանյութը նկարահանվել է Insider-ի կողմից։

Որպես կանոն, թոնիրը փորվում է գետնի տակ։  Լավաշ պատրաստելու համար հայերն օգտագործում են ալյուր, ջուր և աղ։  Նախ և առաջ, նրանք ցորենի ալյուրից և ջրից խմոր են պատրաստում և այդ խմորից գնդիկներ ձևավորում։ Այնուհետև գնդերը բարակ շերտերով բացում են և տարածում օվալաձև տախտակի վրա։ Նախապատրաստվելուց հետո հացթուխը հատուկ հմտությամբ դրանք հարվածում է թոնրի պատերին։ Մեկ րոպե, երբեմն նույնիսկ երեսուն վայրկյան սպասելուց հետո կարելի է թոնրի պատից քաշել արդեն թխված լավաշը:

Գետնափոր թոնիր

Լավաշի պատրաստումն ավանդական ծիսակատարություն է յուրաքանչյուր հայկական ընտանիքում։ Դեռ հին ժամանակներից խմոր հունցելն ընտանիքի ավագ կնոջ պարտականությունն էր, իսկ պատրաստումը սկսվում էր արևածագից: Սկզբում նրանք կրակ էին վառում, հետո աղոթում և սկսում թխել։ Գործընթացը ուղեկցվել է հաճելի խոսակցություններով, երգերով ու կատակներով։
Եթե ցանկանում եք իմանալ, թե որն է հայկական ամենահամեղ բուտերբրոդը, ապա կարող եք վստահ լինել՝ այն պատրաստված է լավաշից, համեղ աղի պանրով ու կանաչիով: Ահա, թե ինչ է անհրաժեշտ առավոտյան նախաճաշի համար։  Դուք չեք մոռանա այս համը, քանի որ թարմ թխած հացը, բնական պանիրը և կանաչեղենը կատարյալ համադրություն են կազմում։

Ցանկանո՞ւմ եք իմանալ, թե որ ուտեստն է անհնար պատկերացնել առանց լավաշի, ապա վստահեցնում եմ՝ հաստատ հայկական խաշը։ Այս ուտեստի համար մենք նախապես չորացնում ենք հացը և մատուցում այն ուտեստի հետ միասին: Խաշի վրա շաղ ենք տալիս լավաշի չորացրած փշուրները՝ ավելացնելով սխտոր և աղ, և այն պատրաստ է։

Չոր լավաշով խաշ

Երբ խորոված ենք պատրաստում, հայկական խոհանոցի երկու թագավորները հավաքվում են միասին։  Ասում են՝ խորովածն ավելի համեղ է դառնում, երբ մի քանի հատ լավաշ ենք դնում խոր տարայի մեջ, որի վրա լցվում է խորովածը, իսկ վերջում ծածկում այն։ Խոստանում եմ՝ Դուք չեք մոռանա այս համը:

Լավաշով խորոված

Եթե Դուք բուսակեր եք և նյարդայնանում եք, թե ինչպես եմ ես խոսում լավաշի և մսով ուտեստների մասին, մի անհանգստացեք։ Հայկական խոհանոցը հարուստ է նաև բուսակերների համար։ Ի՞նչը կարող է ավելի համեղ լինել քան թարմ թխած խրթխրթան հացն ու հայկական բնական թարմ կանաչին կամ լոլիկն ու կարտոֆիլը․ ոչինչ։ Կամ ի՞նչ կասեք ավելուկով սուպի մասին։

2014 թվականի հուլիսին մեր հպարտությունն ընդգրկվել էր ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի ոչ նյութական մշակութային ժառանգության ցանկում՝ որպես հայկական մշակույթի արտահայտություն։  Բացի խոհանոցից, լավաշը նաև ծիսական նշանակություն ունի հարսանիքներում։ Երբ հարսանեկան զույգը գալիս է փեսայի տուն, վերջինիս մայրը լավաշը դնում է նորապսակների ուսերին՝ ի նշան բարօրության և բերրիության:

Չնայած հայկական խոհանոցի հպարտություն լավաշն ունի հարուստ պատմություն և հնագույն ծագում, ինչպես նախկինում, այն շարունակում է մնալ ազգային խոհանոցի գլխավոր խորհրդանիշը։

 

Ձեզ կհետաքրքրի նաև