Կոմիտաս

Կոմիտաս

Թարմացված է Հունիս 18, 2026

Կոմիտասը հայ երգահան, երգիչ, երաժշտական էթնոլոգ, երաժշտագետ, վարդապետ և  խմբավար է: Նա նաև հայկական ազգային կոմպոզիտորական դպրոցի հիմնադիրն է:Կոմիտասը (Սողոմոն Սողոմոնյան) ծնվել է 1869 թ. սեպտեմբերի 26-ին (ըստ հին տոմարի` հոկտեմբերի 8-ին) Քյոթահիա կամ Կուտինա (Օսմանյան կայսրություն) քաղաքում։

Կոմիտաս

Հայրը՝ Գևորգ Սողոմոնյանը, և մայրը՝ Թագուհի Հովհաննիսյանը, բնատուր գեղեցիկ ձայն են ունեցել և սիրել են երգել։ Կոմիտասը նրանց միակ զավակն էր։ Երբ նա ծնվեց, մայրն ընդամենը 16 տարեկան են։ Ծնողները Կոմիտասին մկրտել են ծնունդից երեք օր անց և տվել Սողոմոն անունը։ Կոմիտասը ընդամենը 6 ամսական էր, երբ մահացավ նրա մայրը, իսկ տասը տարեկանում տղան կորցրեց նաև հորը։ Երեխայի խնամքով զբաղվել է հայրական տատը, որը, ցավոք, նույնպես երկար չի ապրել։ Կոմիտասի առաջին ստեղծագործությունները նվիրված էին մորը։

1880 թվականին՝ ավարտելով իրենց քաղաքի միջնակարգ ուսումնարանը, հոր նախաձեռնությամբ մեկնում է Բուրսա քաղաք՝ ուսումը շարունակելու։ Նա վերադառնում է հայրենի քաղաք հոր մահվանից 4 ամիս անց։ Կոմիտասի մանկության ընկերը նրան բնութագրում էր որպես «գրեթե անօթևան»։

1881 թ. Քյոթահիայի առաջնորդական փոխանորդ Գևորգ վրդ. Դերձակյանն ուղևորվում է Էջմիածին՝ եպիսկոպոս ձեռնադրվելու։ Գևորգ Դ Ամենայն հայոց կաթողիկոսի պահանջի համաձայն` նա պետք է իր հետ մի ձայնեղ որբ պատանի տաներ Ս. Էջմիածին՝ Գևորգյան ճեմարանում սովորելու համար։ Շուրջ քսան որբերից ընտրվում է Սողոմոնը։

Գևորգյան ճեմարան

Հրաշալի ձայնի շնորհիվ՝ Սողոմանն ընդունվում է ճեմարան: Գևորգ 4-րդ կաթողիկոսը շատ է տպավորվում տղայի գեղեցիկ ձայնով , երբ նրանք առաջին անգամ հանդիպում են 1881 թ.:  Կաթողիկոսին միայն անհանգստացնում է այն, որ պատանին լավ չի խոսում հայերեն․ Օսմանյան կայսրությունում արգելվում էր հայերեն խոսել:

Ճեմարանում Սողոմոնը վերջապես գտնում է «հոգևոր և մտավոր կայունություն»: Թեև Սողոմոնը շատ է ճամփորդել Եվրոպայի տարբեր երկրներում, սակայն 1881-1910թթ անցկացրել է հիմնականում Էջմիածնում: Այստեղ Սողոմոնը բացահայտում է իր սերը երաժշտության հանդեպ․ նա գրի էր առում իր լսած բոլոր երգերը։ Տեղացիները սկսում են նրան անվանել  «Նոտայի Վարդապետ»։

1890-ականների սկզբին Սողոմոնն առաջին անգամ փորձում է երաժշտություն գրել բանաստեղծությունների հիման վրա: Նա ընտրում է Խաչատուր Աբովյանի, Հովհաննես Հովհաննիսյանի, Ավետիք Իսահակյանի բանաստեղծությունները: 1891 թվականին Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնի Արարատ պաշտոնական թերթում  տպագրվում է նրա «Ազգային օրհներգ» երգը՝ բազմաձայն երգչախմբի համար։ Նրա վրա մեծ ազդեցությունն է թողել Քրիստափոր Կարա-Մուրզան, ով ճեմարանում դասավանդել է ընդամենը մեկ տարի՝ 1892 թվականին։

1893 թվականին ավարտում է Գևորգյան ճեմարանը և նշանակվում է ճեմարանում երաժշտության ուսուցիչ։ 1894 թվականի սեպտեմբերին ձեռնադրվում է աբեղա՝ Կոմիտաս անունով, իսկ 1895 թվականի ձեռնադրվում է վարդապետ, որից հետո բոլորը նրան գիտեին որպես Կոմիտաս Վարդապետ։

Կոմիտասի արձանը Երևանում

Նրա ժողովրդական երգերի առաջին հավաքածուն՝ «Շար Ակնա ժողովրդական երգերի» ներառում էր սիրային, հարսանեկան, օրորոցային և պարային 25 երգեր։ Այն արժանացավ Էջմիածնի  պահպանողական հոգևորականների քննադատությանը, ովքեր հալածում էին Կոմիտասին և հեգնանքով անվանում «սեր երգող քահանա»։

1895 թվականին Կոմիտաս Վարդապետը մեկնում է Թիֆլիս և վեց ամիս հարմոնիա է ուսանում Մակար Եկմալյանի մոտ։ Այստեղից նա մեկնում է Բեռլին՝ նոր գիտելիքներ ստանալու։  1899 թվականին Բեռլինում երաժշտական-փիլիսոփայական-պատմական գիտելիքների բաժինն ավարտելուց հետո նա վերադառնում է Էջմիածին։

Վերադառնալով Գևորգյան ճեմարան՝ Կոմիտաս Վարդապետը սկսեց վարել Մայր Աթոռի դպրապետի պաշտոնը՝ ճեմարանում դասավանդելով երաժշտություն։ Նա հավաքագրեց և սկսեց ղեկավարել մեծ բազմաձայն երգչախումբ։ Այդ պաշտոնում Կոմիտասը մնաց մինչև 1906 թվականը։ 

Կոմիտասը ամառն անց էր կացնում Հայաստանի տարբեր գյուղերում՝ հավաքագրելով գեղջկական երգերը, ինչի արդյունքում լույս է տեսնում նրա «Հազար ու մի խաղ» հավաքածուն։  1910 թվականին՝ այլևս չցանկանալով մնալ էջմիածնոմ, Կոմիտասը մեկնում է Կոստանդնուպոլիս։ Այստեղ հիմնում է 300 հոգուց բաղկացած «Գուսան» երկսեռ երգչախումբը և երգչախմբի հետ համերգներ է տալիս տարբեր քաղաքներում։ Շարունակում է գիտական և մանկավարժական գործունեությունը, հանդես գալիս հոդվածներով և զեկուցումներով։ Նրա նպատակն էր հանդիսատեսին ներկայացնել հայ հոգևոր և ժողովրդական երաժշտությունը։

Գուսան երգչախումբը

1915 թ. Օսմանյան Թուրքիայի կազմակերպած և իրագործած Հայոց ցեղասպանությունը ծանր է անդրադառնում հանճարեղ երաժշտի հետագա կյանքի վրա։ Պոլսահայ մտավորականների հետ նա ևս ձերբակալվում և աքսորվում է:

Որոշ ժամանակ անց, ամերիկյան դեսպան Մորգենթաուի միջնորդությամբ, Կոմիտասին աքսորից ետ են ուղարկում, սակայն ապրած արհավիրքի հետևանքով նա կորցնում է հոգեկան հավասարակշռությունը և դադարում ստեղծագործել։ 1916-1919 թթ. Կոմիտասը գտնվել է Կ. Պոլսի Շիշլի թաղամասի հոգեբուժարանում։

Կյանքի վերջին 16 տարիներն անցել են Փարիզի Վիլ-Էվրար և Վիլ-Ժուիֆ արվարձանների բուժական հաստատություններում։ Նրա թողած վերջին գրության մեջ հնչում է անելանելիությունն ու խոր հուսահատությունը.

Կոմիտասի տապանաքարը Կոմիտասի անվան պանթեոնում

«Հոտն անհովիւ՝ մոլոր ու շփոթ, աներևւոյթ և անզուսպ ալիքներ յախուռն կը յուզին ի խորս մեր հալածական և ողբեգալի կենաց ծովու: Անմիտ որսորդներ բոլորած՝ միամիտ ձկներ ցանցած: Մթնոլորտը թոյն կը տեղայ, բուժիչ ուժ չկայ: Աւերած, սարսափ ու սանձարձակ կեղեքում մէկ կողմէն, անտարբերությիւն, օտարամոլությիւն ու ցեխոտ սրտեր միւս կողմէն... Ու՞ր է մեր խոհական Խորենացին. թող ելլէ՛ արյիւնաքամ հողու տակէն և ողբայ մեր խակերու սիրտն ու հոգին, միտքն ու գործը... Սիրտս փլած է...»

Կոմիտաս վարդապետը վախճանվում է 1935 թ.-ին  Փարիզում։ Մեկ տարի անց նրա աճյունը տեղափոխվում է Երևան և ամփոփվում հայ մշակույթի գործիչների պանթեոնում, որը ներկայում կրում է Կոմիտասի անունը։

Armenia Discovery
Ստեղծված է Հոկտեմբեր 08, 2018 / Թարմացված է Հունիս 18, 2026

Հեղինակ՝ Armenia Discovery

Ձեզ կարող է նաև հետաքրքրել

Յուրաքանչյուր նորեկի համար ճանապարհորդական խորհուրդներ, որոնք պետք է իմանա Հռոմ գնալուց առաջ
Հունիս 18, 2026 Յուրաքանչյուր նորեկի համար ճանապարհորդական խորհուրդներ, որոնք պետք է իմանա Հռոմ գնալուց առաջ

Հռոմը աշխարհի ամենահայտնի զբոսաշրջային ուղղություններից մեկն է։ Ամեն տարի միլիոնավոր մարդիկ հոսում են այս հնագույն քաղաք՝ տեսնելու նրա տեսարժան վայրերը և վայելելու նրա մշակույթը։ Եթե մոտ ժամանակներս պլանավորում եք այցելել Հռոմ, կան մի քանի բաներ, որոնք...

Շարունակել
Ինչպես պլանավորել ձեր առաջին ուղևորությունը Մեծ Բրիտանիայից դեպի Հայաստան
Հունիս 18, 2026 Ինչպես պլանավորել ձեր առաջին ուղևորությունը Մեծ Բրիտանիայից դեպի Հայաստան

Հայաստանը չափազանց թերագնահատված հանգստավայր է։ Այստեղ շատ բան կա տեսնելու և անելու՝ լինի Սևան լճի շուրջը գտնվող վանքերի խիստ գեղեցկությունը, թե յոթերորդ դարի ավերված Ամբերդ ամրոցը։ Հայաստանը դարերի պատմությամբ լեցուն երկիր է։ Եթե պլանավորում եք այցելել...

Շարունակել
Ինչպես պլանավորել ձեր ուղևորությունը Նյու Յորքից դեպի Հայաստան
Հունիս 18, 2026 Ինչպես պլանավորել ձեր ուղևորությունը Նյու Յորքից դեպի Հայաստան

Հայաստանը, հավանաբար, առաջին հերթին մտքովդ չի անցնում, երբ պլանավորում ես հաջորդ արձակուրդդ, սակայն այս անհավանական երկիրը դառնում է ավելի գրավիչ միջազգային զբոսաշրջիկների համար։ Երկիրը ունի հետաքրքիր մշակութային ժառանգություն և բնության գեղեցկություն, որը երևում է ամեն քայլափոխի։...

Շարունակել
Պլանավորել ուղևորություն