Հին Արտաշատ (Արտաքսատա)

Արտաշատը հին Հայաստանի մեծ մայրաքաղաք էր՝ հիմնված մոտ մ.թ.ա. 176 թվականին Արտաշես Ա թագավորի կողմից Արաքս գետի մոտ բլուրների շարքի վրա. ավանդությունը նրա հատակագծումը կապում է աքսորված կարթագենցի զորավար Հաննիբալի հետ։ Մոտ վեց դար այն ծառայել է որպես արքայական նստավայր, առևտրային կենտրոն և մշակութային օջախ, մինչ իշխանությունը կտեղափոխվեր Դվին և Վաղարշապատ։ Պեղումները բացահայտել են ամրություններ, հելլենիստական կառույցներ և նույնիսկ հռոմեական ջրմուղ՝ վկայելով նրա մասշտաբի մասին։ Խոր Վիրապ վանքը կանգնած է նրա տասներկու բլուրներից մեկի վրա։ Հուշարձանը փռված է Փոքր Վեդիի մոտ բաց դաշտում՝ զուգակցելով խոր պատմությունը Արարատյան դաշտի տեսարանների հետ։