Երևանի Կապույտ մզկիթը

Երևանի Կապույտ մզկիթը

Թարմացված է Հունիս 18, 2026


Կապույտ մզկիթը Երևանի մահմեդական միակ աղոթատունն է: ՀՀ կառավարությունն այն ճանաչել է ազգային նշանակության յուրօրինակ հուշարձան: Իր ճարտարապետական ​​և պատմական նշանակության շնորհիվ Կապույտ մզկիթը մշակութային արժեք է, որն ընդգրկված է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության նախնական ցանկում: 

Մզկիթը Հայաստանի նման հին քրիստոնեական երկրի համար անսովոր և յուրահատուկ կառույց է, որը գտնվում է Երևանի հենց կենտրոնում: 

Այս հոդվածում դուք կծանոթանաք մզկիթի պատմությանը և ճարտարապետությանը, հետաքրքիր փաստեր կիմանաք 250 տարվա շինության մասին:

Կապույտ մզկիթ: Պատմությունը

Պարսկական Գյոյ-Ջամիի մզկիթը Երևանում կառուցել է Հուսեյն-Ալի խանը 1766 թվականին, երբ Հայաստանը գտնվում էր Շահական Պարսկաստանի իշխանության ներքո: Համալիրն իր մեջ ներառում է ներքին բակը, արարողական կառույցը, գմբեթն ու մինարեթը։

Կապույտ մզկիթ: Պատմությունը

Կառուցումից մի քանի տասնամյակ անց, շինությունը ենթարկվել է փոփոխությունների՝ անցնելով ցարական Ռուսաստանի իշխանության տակ: Երբ 1827 թվականին ռուսական զորքերը մտնում են Երևան, քաղաքում 8 մզկիթ կար:

Իտալացի պատմաբան և ճանապարհորդ Լուիջի Վիլարին իր «Կրակը և սուրը Կովկասում» գրքում գրել է Կապույտ մզկիթի մասին, նկարագրել կառույցը, խոսել նրա անվան և նշանակության մասին: 

Կապույտ մզկիթը խորհրդային տարիներին

Խորհրդային տարիներին՝ կրոնական կառույցների զանգվածային քանդման շրջանում, Կապույտ Մզկիթը պահպանվել է մի շարք հայ մտավորականների ջանքերով, որոնց թվում էր նաև Եղիշե Չարենցը։ Մզկիթը փրկվեց և այնտեղ հիմնադրեց Երևանի պատմության ու բնագիտության թանգարանը։ 

Այնուամենայնիվ, մզկիթը հնարավորինս աշխարհիկացվեց: Մուտքերն ու ելքերը զգալիորեն փոփոխվեցին: Գլխավոր հարավային դարպասը՝ մինարեթի աջ կողմում, փակվեց:

Արևմտյան դարպասը ընդգրկվեց բնակելի համալիրի մեջ և այլևս չէր ընկալվում որպես մուտք: Միակ մուտքը մնաց հյուսիսային կողմից: Այն հասանելի և տեսանելի է Մաշտոցի պողոտայից:

Նույնիսկ Ալեքսանդր Թամանյանի՝ 1924 թ. Երևան քաղաքի գլխավոր հատակագծի համաձայն՝ մզկիթը նախագծված է փողոցից ավելի քան երկու մետր հեռու և մայթի մակարդակից բավականին ցածր:

1920-ականների կեսերին մզկիթը դադարեց գործել որպես կրոնական հաստատություն: Նրա բակը դարձավ «ստեղծագործական տարածք հայ արվեստագետների, գրողների, բանաստեղծների և մտավորականության համար: Այն պաշտպանված էր սաղարթախիտ ծառերով և զով ու հաճելի անկյուն էր երևանյան տապին:

Բակում գործում էր թեյատուն, որը մտավորականների սիրված վայրն էր: Թեյատան մշտական այցելուների թվում էին Եղիշե Չարենցը, Մարտիրոս Սարյանը, Ակսել Բակունցը: Օտարերկրյա հյուրերի թվում էին ամերիկահայ գրող Ուիլյամ Սարոյանը, ռուս բանաստեղծ Օսիպ Մանդելշտամը, ռուս վիպասան Անդրեյ Բելին և այլք: Տեղի նկարիչները մզկիթի բակում կազմակերպում էին ցուցահանդեսներ:

Կապույտ մզկիթը խորհրդային տարիներին

1930-ական թվականներին մզկիթում գործում էին Հակակրոնական թանգարանը, իսկ այնուհետև` Հակաֆաշիզմի թանգարանը: 1936 թվականից մինչև Խորհրդային Միության փլուզումը մզկիթում տեղակայված էր Բնական գիտությունների թանգարանը, որն ընդգրկում էր հիմնական աղոթասրահում տեղակայված աստղադիտարանը և Երևանի պատմության թանգարանը:

Երևանի Կապույտ մզկիթը անկախության տարիներին

1980-ականների վերջին, Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության ընթացքում, մզկիթը ոչ մի վնաս չի կրել, քանի որ այն համարվում էր պարսկական, այլ ոչ թե ադրբեջանական, և այնտեղ տեղակայված էր քաղաքի պատմության թանգարանը:

Երևանի Կապույտ մզկիթը անկախության տարիներին

1991-ին մզկիթը վերականգնելու պայմանավորվածություն ձեռք բերվեց քաղաքի իշխանությունների և իրանական պատվիրակության միջև: Վերանորոգման աշխատանքներն ընթացել են 1994-1998 թվականներին: Մզկիթը՝ որպես կրոնական հաստատություն, վերաբացվեց 1996 թվականին: Մեկ այլ վերակառուցում իրականացվել է 2009-2011 թվականների ընթացքում:

Երևանի Կապույտ մզկիթն այսօր

Կապույտ մզկիթը միակ գործող մզկիթն է Երևանում և ամբողջ Հայաստանում։ Երկիրն ունի փոքր մահմեդական բնակչություն՝ մոտ 0,03%:

Վերականգնման պահից այն դարձել է կրոնական և մշակութային կենտրոն Հայաստանում բնակվող իրանցիների և Հայաստան այցելող իրանցի զբոսաշրջիկների համար:

Երևանի Կապույտ մզկիթն այսօր

Մզկիթի համալիրում գործող Իրանի մշակութային կենտրոնը գրավում է երիտասարդ հայերին, ովքեր ցանկանում են պարսկերեն սովորել: Այստեղ գործող պարսկական գրադարանի գրքային ֆոնդը կազմում է 8000 կտոր գիրք։ Գրադարանը բացվել է 2014 թվականի հոկտեմբերին և անվանվել է 14-րդ դարի աշխարհահռչակ պարսիկ բանաստեղծ Հաֆեզի անունով։

2015-ի դեկտեմբերին Հայաստանի կառավարությունը մզկիթային համալիրը 99 տարի ժամկետով վարձակալության է հանձնել Իրանի դեսպանատանը՝ որպես մշակութային կենտրոն օգտագործելու նպատակով:

Երևանի Կապույտ մզկիթ։ Ճարտարապետությունը 

Կապույտ մզկիթը Երևանի կենտրոնի ամենահին շենքերից մեկն է և իրանական ժամանակաշրջանից մնացած միակ շենքը:

Երևանի Կապույտ մզկիթ։ Ճարտարապետությունը

Նկարը՝: USTOA

Համալիրի ընդհանուր մակերեսը 7000 քմ է։ Մզկիթը ներառում է մինարեթը, երեք աղոթասրահներ, գրադարան և այլն: Այն ունի 28 կամարակապ սենյակ, որոնք նայում են վարդերով շրջապատված բակին: 24 մետր բարձրության վրա գտնվող մինարեթը ունի 7 աստիճանի թեքություն, ինչը ճարտարապետական տեսանկյունից համարվում է ​​անվտանգ:

Մզկիթի գմբեթը ունի կապույտ գույն, ինչի պատճառով էլ այն կոչվում է նաև «Կապույտ» մզկիթ:

Երևանի Կապույտ մզկիթի աշխատանքային ժամերը

Եթե ուզում եք այցելել Երևանի Կապույտ մզկիթ, ապա աշխատանքային ժամերն են 10։00-18։00, ընդմիջումը՝ 13։00-15։00: Մզկիթի աղոթքները կատարվում են օրը երկու անգամ ՝ 13։00-ին և 19։00-ին:

Ամփոփում

Ի վերջո, ես կցանկանայի ասել, որ Կապույտ մզկիթը կարևոր այցելության վայր է՝ անկախ ձեր կրոնական համոզմունքներից: Սա մի վայր է, որտեղ հանդիպում են երկու օտար մշակույթներ և գոյակցում համերաշխության մեջ: Այստեղ կարելի է ծանոթանալ մշակույթի, պատմության և ճարտարապետության հետ կապված շատ հետաքրքիր իրադարձությունների հետ: Համեցե՛ք։

Armenia Discovery
Ստեղծված է Դեկտեմբեր 20, 2019 / Թարմացված է Հունիս 18, 2026

Հեղինակ՝ Armenia Discovery

Ձեզ կարող է նաև հետաքրքրել

Յուրաքանչյուր նորեկի համար ճանապարհորդական խորհուրդներ, որոնք պետք է իմանա Հռոմ գնալուց առաջ
Հունիս 18, 2026 Յուրաքանչյուր նորեկի համար ճանապարհորդական խորհուրդներ, որոնք պետք է իմանա Հռոմ գնալուց առաջ

Հռոմը աշխարհի ամենահայտնի զբոսաշրջային ուղղություններից մեկն է։ Ամեն տարի միլիոնավոր մարդիկ հոսում են այս հնագույն քաղաք՝ տեսնելու նրա տեսարժան վայրերը և վայելելու նրա մշակույթը։ Եթե մոտ ժամանակներս պլանավորում եք այցելել Հռոմ, կան մի քանի բաներ, որոնք...

Շարունակել
Ինչպես պլանավորել ձեր առաջին ուղևորությունը Մեծ Բրիտանիայից դեպի Հայաստան
Հունիս 18, 2026 Ինչպես պլանավորել ձեր առաջին ուղևորությունը Մեծ Բրիտանիայից դեպի Հայաստան

Հայաստանը չափազանց թերագնահատված հանգստավայր է։ Այստեղ շատ բան կա տեսնելու և անելու՝ լինի Սևան լճի շուրջը գտնվող վանքերի խիստ գեղեցկությունը, թե յոթերորդ դարի ավերված Ամբերդ ամրոցը։ Հայաստանը դարերի պատմությամբ լեցուն երկիր է։ Եթե պլանավորում եք այցելել...

Շարունակել
Ինչպես պլանավորել ձեր ուղևորությունը Նյու Յորքից դեպի Հայաստան
Հունիս 18, 2026 Ինչպես պլանավորել ձեր ուղևորությունը Նյու Յորքից դեպի Հայաստան

Հայաստանը, հավանաբար, առաջին հերթին մտքովդ չի անցնում, երբ պլանավորում ես հաջորդ արձակուրդդ, սակայն այս անհավանական երկիրը դառնում է ավելի գրավիչ միջազգային զբոսաշրջիկների համար։ Երկիրը ունի հետաքրքիր մշակութային ժառանգություն և բնության գեղեցկություն, որը երևում է ամեն քայլափոխի։...

Շարունակել
Պլանավորել ուղևորություն